De documentaire ‘Onzichtbaar, maar onmisbaar’ laat zien wat er in de Bollenstreek en het Westland dagelijks gebeurt met mensen die producten telen, verwerken en ons dagelijks eten mogelijk maken. In deze sectoren zijn internationale medewerkers hard nodig, maar de praktijk is volgens de documentaire nog te vaak dat werk, inkomen en huisvesting in één afhankelijkheidsrelatie samenkomen.
Volgens de weergave in de documentaire begint die kwetsbaarheid al bij de inrichting van de uitzendmarkt. In Nederland kan vrijwel iedereen een uitzendbureau starten, waardoor het lastiger kan zijn om malafide partijen vroegtijdig te herkennen en uit de markt te weren. Wanneer dezelfde partij vervolgens ook de huisvesting regelt, ontstaat een positie waarin een medewerker minder makkelijk kan reageren op slechte omstandigheden: bij baanverlies kan ook het recht op een kamer of woning wegvallen.
De documentaire beschrijft de gevolgen hiervan, waaronder dure kamers, meerdere mensen in één woning, weinig zekerheid en soms dakloosheid na ontslag. De boodschap in het stuk is dat dit niet gaat om geïsoleerde gebeurtenissen, maar om signalen van een systeem waarin wonen en werken te veel met elkaar verweven zijn.
Waarom dit ook voor bedrijven relevant is
Voor opdrachtgevers, uitzendorganisaties en bedrijven die met arbeidsmigranten werken, raakt dit aan risicobeheersing en continuïteit op locatie. Een koppeling tussen arbeid en huisvesting kan de onderhandelingsruimte van medewerkers beperken en daarmee de kans vergroten dat problemen zich in stilte ophopen. Bovendien kan dit effect hebben op leefbaarheid in buurten en op de bredere beschikbaarheid van woningen voor starters en gezinnen.
In het verhaal wordt ook aangegeven dat eerdere arbeidsmigratiegolven hetzelfde patroon kenden: de afspraak is dat arbeidsmigratie mogelijk moet zijn, zolang het goed geregeld wordt, maar dat het misgaat op punten als handhaving, kwaliteit en verantwoordelijkheid.
Benadering: wonen los van het arbeidscontract organiseren
Als richtinggevende oplossing wijst de documentaire op een duidelijke scheiding tussen wonen en werken. Internationale medewerkers zouden moeten kunnen wonen op plekken die professioneel worden beheerd, met heldere kwaliteitsnormen, toezicht en met zekerheid die niet direct afhangt van het arbeidscontract.
De bron wijst erop dat gemeenten volgens betrokken partijen ruimte kunnen bieden voor dergelijke locaties, bijvoorbeeld in leegstaand vastgoed of op locaties op bedrijventerreinen waar reguliere woningbouw minder logisch is. Daar kan volgens het stuk kwaliteit georganiseerd en beheer beter ingericht worden, met als doel ook druk vanuit woonwijken te verminderen.
VHIM: professionele huisvesting los van de werkgever
In dit verband wordt genoemd dat in april de Vereniging Huisvesting Internationale Medewerkers (VHIM) is opgericht. Meer dan vijftien partijen hebben zich verenigd om professionele huisvesting los van de werkgever te organiseren en gemeenten daarin te ondersteunen.
De onderliggende veronderstelling is dat goed georganiseerde huisvesting rust, kwaliteit en duidelijkheid kan brengen voor zowel bewoners als de buurt.
De oproep die uit het geheel naar voren komt is dat er gemeenten nodig zijn die ruimte maken voor professionele locaties. Anders blijft volgens de tekst het risico bestaan dat in de toekomst opnieuw soortgelijke situaties zichtbaar worden.
Praktisch: toets afspraken over huisvesting bij aanvragen
Voor bedrijven en opdrachtgevers kan dit aanleiding zijn om bij het organiseren van inzet van internationale medewerkers de afspraken over huisvesting expliciet te beoordelen: wie beheert de locatie, welke kwaliteitsnormen gelden er en hoe is de zekerheid geregeld voor bewoners, los van het arbeidscontract. Wilt u hiervoor meerdere partijen beoordelen, dan kunt u via BedrijfNederland eenvoudig offertes aanvragen en aanbieders met elkaar vergelijken, zodat u keuzes maakt op basis van vergelijkbare informatie.